هوش مصنوعی چیست؟

هوش مصنوعی (AI) یعنی توانایی یک سیستم کامپیوتری برای انجام کارهایی که معمولاً به “هوش انسانی” نیاز دارند؛ کارهایی مثل فهمیدن زبان، تشخیص تصویر، یادگرفتن از تجربه، پیش‌بینی، و تصمیم‌گیری. اما اگر بخواهیم خیلی ساده‌تر بگوییم: هوش مصنوعی یعنی کامپیوتر به جای اینکه فقط دستورهای ثابت را اجرا کند، از داده‌ها یاد می‌گیرد و بعد بر اساس آن یادگیری نتیجه می‌دهد. هوش مصنوعی دقیقاً چه چیزی را “یاد می‌گیرد”؟ هوش مصنوعی معمولاً الگو یاد می‌گیرد. مثلاً: از هزاران ایمیل یاد می‌گیرد کدام‌ها اسپم هستند. از عکس‌های زیاد یاد می‌گیرد فرق “گربه” و “سگ” چیست. از رفتار کاربران یاد می‌گیرد چه چیزی را به چه کسی پیشنهاد بدهد. از متن‌های زیاد یاد می‌گیرد چطور جمله بسازد یا ترجمه کند. این یادگیری معمولاً به شکل «حفظ کردن» نیست؛ بیشتر شبیه این است که سیستم بین داده‌ها رابطه پیدا می‌کند و از آن برای پیش‌بینی یا تولید استفاده می‌کند. فرق نرم‌افزار معمولی با هوش مصنوعی چیست؟ نرم‌افزار معمولی (قانون‌محور) برنامه‌نویس قانون می‌نویسد: اگر این اتفاق افتاد، آن کار را انجام بده. این مدل برای کارهای مشخص و قابل قانون‌گذاری عالی است. هوش مصنوعی (داده‌محور) به جای نوشتن همه‌ی قوانین، به سیستم نمونه‌های زیاد می‌دهیم تا خودش الگو را یاد بگیرد: این‌ها نمونه‌های درست/نادرست این‌ها مثال‌های گربه/غیرگربه این‌ها مکالمه‌های واقعی بعد سیستم روی نمونه‌ی جدید حدس می‌زند یا نتیجه تولید می‌کند. هوش مصنوعی چه کارهایی انجام می‌دهد؟ بیشتر کاربردهای AI را می‌شود در چهار دسته خلاصه کرد: ۱) تشخیص (Recognition) مثل: تشخیص چهره تشخیص اسپم تشخیص بیماری از تصویر پزشکی (در برخی کاربردها) ۲) پیش‌بینی (Prediction) مثل: پیش‌بینی ترافیک پیش‌بینی فروش پیش‌بینی احتمال خرابی دستگاه ۳) پیشنهاد (Recommendation) مثل: پیشنهاد فیلم و موسیقی پیشنهاد محصول در فروشگاه‌های آنلاین پیشنهاد محتوا در شبکه‌های اجتماعی ۴) تولید (Generation) مثل: تولید متن تولید تصویر تولید خلاصه، ایده، یا کد هوش مصنوعی در کجای زندگی روزمره دیده می‌شود؟ حتی اگر مستقیم متوجه نشویم، AI در بسیاری از سرویس‌های رایج حضور دارد: مسیریاب‌ها: انتخاب مسیر بهتر با توجه به ترافیک دوربین گوشی: بهبود کیفیت تصویر، حالت پرتره، تشخیص صحنه شبکه‌های اجتماعی: انتخاب اینکه چه چیزی بیشتر جلوی چشم شما نمایش داده شود ترجمه و زیرنویس: ترجمه‌ی سریع‌تر و طبیعی‌تر نسبت به قبل پشتیبانی آنلاین: پاسخ به سوال‌های پرتکرار و دسته‌بندی درخواست‌ها آیا هوش مصنوعی “می‌فهمد”؟ هوش مصنوعی امروز معمولاً مثل انسان نمی‌فهمد. مدل‌های AI به شکل گسترده‌ای الگوها را از داده‌ها یاد می‌گیرند و خروجی تولید می‌کنند. گاهی خروجی خیلی طبیعی است، اما این به معنی داشتن احساس، نیت یا آگاهی انسانی نیست. این نکته مهم است چون کمک می‌کند: انتظار درست داشته باشیم خروجی‌ها را بدون بررسی نپذیریم محدودیت مهم: هوش مصنوعی ممکن است اشتباه کند AI می‌تواند: اطلاعات غلط بدهد با قطعیت حرف اشتباه بزند تحت تأثیر داده‌های ناقص یا سوگیر باشد پس یک اصل ساده: هوش مصنوعی ابزار قدرتمندی است، اما خروجی‌اش باید بررسی شود—به‌خصوص برای تصمیم‌های مهم جمع‌بندی هوش مصنوعی یعنی سیستم‌هایی که از داده‌ها یاد می‌گیرند و بر اساس آن یادگیری می‌توانند تشخیص دهند، پیش‌بینی کنند، پیشنهاد بدهند یا تولید کنند. اگر بخواهیم در یک جمله تمامش کنیم: هوش مصنوعی، تبدیل “داده” به “توانایی” است.